Prof. Dr. Peter Zahn    /  zur Homepage

zurück / back

Venedig: Biblioteca Nazionale Marciana

Diapositive

(Zur Vorlesung: Bedeutende Bibliotheken Europas)

Diapositive (Serie 1)

1 dia/za 516.13.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Venedig aus der Luft: Mündung des Canale Grande, links S. Maria della Salute, rechts Markusplatz mit Dogenpalast, Markusdom, Bibliotheksbau von Sansovino und Campanile.

2 dia/za 516.14.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Markusplatz aus der Vogelschau: Dom, Campanile, Dogenpalast, Bibliotheksbau von Sansovino, Palazzo della Zecca (Münze) mit überdachtem Hof (seit 1926 Lesesaal) der Biblioteca Nazionale Marciana.

3 dia/za 516.15.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Markusplatz von der Dogana aus über den Canal Grande: Dogenpalast, Bibliotheksbau von Sansovino, Palazzo della Zecca (Münze)

4 dia/za 305.09.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Einfahrt in den Canal Grande, etwa schräg gegenüber von S. Maria della Salute, von der Vaporetto-Station S. Maria del Giglio aus. Links Palazzo Pisani Gritti (Gritti Palace Hotel). Gondeln. Im Hintergrund die Riva degli Schiavoni.

5 dia/za 305.07.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Einfahrt in den Canal Grande, gesehen vom Steg der Vaporetto-Station S. Maria del Giglio: Dogana, S. Maria della Salute,

6 dia/za 305.35.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande, von der Akademie-Brücke nach Osten auf S. Maria della Salute. Links Palazzo Cavalli.

7 dia/za 306.07.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande. Von rechts nach links die Palazzi Farsetti, Loredan, Dandolo, Bembo und Manin. Aufgenommen von der Ostseite etwa in Höhe Palazzo Dona.

8 dia/za 306.11.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande in Richtung Rialto-Brücke, in Höhe (rechts) Palazzo Mocenigo. Im Hintergrund der Turm von S.Bartolomeo. Gondel-Fährverkehr.

9 dia/za 306.13.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande. Rialto-Brücke, dahinter Fondaco dei Tedeschi. Rechts Turm der Kirche S.Bartolomeo.

10 dia/za 516.16.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Rialto-Brücke, Luftaufnahme. Links Palazzo Camerlenghi, rechts S. Bartolomeo, der quadratische Großbau ist der Fondaco dei Tedeschi.

11 dia/za 306.14.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande. Fondaco dei Tedeschi mit Rialto-Brücke von Norden. Rechts Palazzo Camerlenghi.

12 dia/za 306.15.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande. Pescheria (Fischhalle).

13 dia/za 306.16.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Canal Grande: Kirche S. Geremia, dahinter Palazzo Flangini. Rechts Mündung des Canale Canaregio.

14 dia/za 305.29.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Markusplatz mit Dom S.Marco und Campanile. Rechts das Gebäude der Procuratie Nuove (darin das städtische Museum Correr).

15 dia/za 305.15.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Markusplatz: Dom S.Marco.

16 dia/za 305.16.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Piazzetta San Marco: Dogenpalast. Die monolithischen Säulen (im 13.Jh. als Kriegsbeute wohl aus Konstantinopel aufgerichtet) tragen (links) den Markuslöwen, rechts die Statue des Hl. Theodor, dem die älteste Palastkirche (vor S. Marco) geweiht war. Er war bis ins 13.Jh. Patron Venedigs.

17 dia/za 305.18.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Blick von der Piazzetta San Marco nach Santa Maria della Salute. Rechts der Sansovino-Bau der Bibliotheca Marciana.

18 dia/za 305.21.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Tetrarchen ("Vier Kaiser") an der Ostecke des Doms S.Marco. Porphyrreliefs aus dem 4.Jh., vermutlich die vier Söhne Kaiser Konstantins darstellend, Beutestücke (1204) aus dem Myrelaion in Konstantinopel.

19 dia/za 305.23.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Dogenpalast von der Piazzetta S.Marco aus, Markussäule.

20 dia/za 516.17.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Piazzetta San Marco am Morgen. Links Dogenpalast, rechts der Sansovino-Bau der Biblioteca Marciana. Im Hintergrund die Insel S.Giorgio. Man beachte: der Markuslöwe ist bei der Restaurierung, seine Säule ist leer.

21 dia/za 516.18.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Der von Sansovino gestaltete Bau der Biblioteca Marciana. Links anschließend der Bau der Münze (Plazzo della Zecca).

22 dia/za 516.19.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Blick vom Dom S.Marco auf die Piazzetta, rechts der Bibliotheksbau von Sansovino. Das Glasdach über dem Hof des Palazzo della Zecca, des Lesesaals seit 1929, ist sichtbar. Der Markuslöwe ist an seinem Platz auf der Säule. Im Hintergrund Santa Maria della Salute.

23 dia/za 516.20.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana, Sansovino-Bau von der Piazzetta aus. Aufnahme vor 1964.

24 dia/za 516.21.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana, Eingang aus den Kolonnaden des Sansovino-Baues.

25 da/za 516.22.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana, Lesesaal. Glasbedachter Hof des Palazzo della Zecca, des ehemaligen Münze Venedigs, seit 1929 Lesesaal.

26 dia/za 516.23.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana, Lesesaal (überdachter Hof des Palazzo della Zecca, seit 1929) Westecke.

27 dia/za 516.24.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana, Lesesaal (überdachter Hof des Palazzo della Zecca, seit 1929) Ostecke.

28 dia/za 516.25.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana. Sansovino-Bau. Vorraum zum Großen Saal.

29 Standort: dia/za 516.26.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana. Sansovino-Bau. Großer Saal.

30 dia/za 516.27.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana. Sansovino-Bau. Großer Saal, nach Süden.

31 dia/za 516.28.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana. Sansovino-Bau. Großer Saal, nach Norden.

32 dia/za 305.27.- Kurztit.: Venedig.- Beschreibg.: Biblioteca Marciana. Sansovino-Bau. Piano-Café unter den Arkaden.

Diapositive (Serie 2)

  1. dia/za 516.29. Venedig. Bessarion. Holzschnitt nach dem Bildnis von Cristoforo di Jacopo, aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. Basileae: Petrus Perna, 1577, S. 30. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 83

  2. dia/za 062.15. Mistra, Peloponnes. Monemvasia-Tor (14.Jh.), darüber Kastro (13.Jh). Basilius Bessarion (1403-1472) ist von 1430-1436 Mönch des Basilianer-Ordens in Mistra und dort Schüler des Neoplatonikers Georgios Gemistos Plethon (um 1355-1450). ¤¤ Bildquelle: Zahn

  3. dia/za 062.16. Mistra, Peloponnes. Palast der byzantinischen Statthalter (Despotenpalast), nach 1250. Nordmauer. Im Hintergrund das Taygetos-Gebirge. ¤ Bildquelle: Zahn

  4. dia/za 062.14. Mistra, Peloponnes. Metropolis Haghios Demetrios. Bischofskirche, ältester Kirchenbau von Mistra (datiert 1291/92 und 1330, Anfang 15.Jh. von der Basilika zur Kreuzkuppelkirche umgebaut. ¤¤ Bildquelle: Zahn

  5. dia/za 062.18. Mistra, Peloponnes. Blick vom Kastro auf die Ruinen des Statthalterpalastes 1250-15.Jh.). Links die nach 1350 vom Despoten Manuel II. Kantakuzenos erbaute Palastkirche Haghia Sophia: basilikaler Kuppelbau mit (ursprüngl.) zwei Vorhallen, Kuppel mit achteckigem Tambour. Als einzige Kirche Mistras in der Türkenzeit Moschee. ¤¤ Bildquelle: Zahn

  6. dia/za 516.30. Venedig. Byzanz. Georgius Trapezuntius. Holzschnitt nach dem Bildnis von Cristoforo di Jacopo, aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. - Basileae: Petrus Perna, 1577, S.31 ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 85

  7. dia/za 516.31. Venedig. Florenz. Rom.. Papst Eugen IV., Gabriel Condulmer aus Venedig (reg. 1437-1447). Holzschnitt-Porträt aus: Bartholomaeus Platina: Vite de' pontefici ... Venedig: Barezzi 1643, S.514 ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 69

8. dia/za 516.32. Venedig. Byzanz. Johannes VIII. Paläologus, Kaiser von Byzanz (1425-1448). Er nahm am Unionskonzil von Ferrara-Florenz (1438/39) teil. Bildnismedaille (1438/39) von Pisanello (1395-1455).- Forenz, Museo del Bargello. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 66

9. dia/za 516.33. Venedig. Byzanz. Muhammmad II. Fatih ( = der Eroberer, 1432-1481, Sultan seit 1451). Holzschnitt nach dem Bildnis von Cristoforo di Jacopo, aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. Basileae: Petrus Perna, 1577, p.191. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 93

10. dia/za 516.34. Venedig. Byzanz. Johannes VIII. Paläologus, Kaiser von Byzanz (1425-1448). Er nahm am Unionskonzil von Ferrara-Florenz (1438/39) teil. Fresko von Benozzo Gozzoli 1459/60, Florenz, Palazzo Medici-Riccardi (als König Balthasar). ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 75

11. dia/za 516.35. Venedig. Konstantinopel. Joseph II., Patriarch von Konstantinopel. Er nahm am Unionskonzil von Ferrara-Florenz (1438/39) teil. Fresko von Benozzo Gozzoli 1459/60, Florenz, Palazzo Medici-Riccardi (als König Melchior). ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 75

12. Dia/za 517.01. Venedig. Perottus, Nicolaus. Niccolò Perotti (1430-80), Sekretär des Kardinals Basilius Bessarion, übersetzte im Auftrag Papst Nikolaus V. Polybios' Römische Geschichte. - Holzschnittporträt aus Paolo Giovio, Elogia virorum literis illustrium. Basileae, Petrus Perna, 1577 p. 22. Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 78

13. dia/za 516.36. Venedig. Byzanz. Johannes Argyropulos. Holzschnitt nach dem Bildnis von Cristoforo di Jacopo, aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. - Basileae: Petrus Perna, 1577, p.34. - ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 89

14. dia/za 516.37. Venedig.. Das venezianische Staats- und Galaschiff "Bucintoro" vor dem Fort S. Andrea. Ölgemälde von Jacopo Marieschi, 18. Jh. (Venedig, Museo navale). - Die Festungen S. Andrea und S. Niccolò bewachten den Hafen des Lido von Venedig und damit die Zufahrt nach Venedig. Diese hatte am Morgen des 8. Februar 1438 der aus Konstantinopel kommende kaiserliche Konvoi aus acht Galeeren passiert und war vor dem Lido-Kloster S.Andrea vor Anker gegangen. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 203 Taf.38

15. dia/za 516.38. Venedig.. Das venezianische Staats- und Galaschiff auf dem Weg zum Lido. Im Hintergrund rechts der Dogenpalast, die Piazzetta San Marco mit den beiden Monolith-Säulen (Markus-Löwe und hl. Theodorus), dahinter der Sansovino-Bau der Biblioteca Marciana. In Höhe der flatternden Fahne der Republik die Einfahrt in den Canal Grande, links davon S. Maria della Salute, davor die Punta della Dogana. Weiter links auf der anderen Seite des Giudecca-Kanals die Kuppel der Kirche SS. Redentore, die nach der Erlösung der Stadt von der Pestepidemie 1575/76 als Votivkirche der Signoria nach Plänen von Andrea Palladio 1577-92 als dessen reifstes Werk erbaut wurde. - Ölgemälde von Francesco Guardi, nach 1766 (Paris, Museé du Louvre). Auf diesem von 200 Ruderern bemannten Schiff fuhren der Doge und die Signoria, begleitet von 12 Galeeren, am Sonntag den 9. Februar 1438 zum Lido nach S. Andrea zum Empfang und Geleit des byzantinischen Kaisers Johannes VIII. Paläologus und dessen Bruder Demetrius. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 203 Taf.39

16. dia/za 305.43. Venedig. Blick von den Fondamenta delle Zattere / Zattere ai Saloni (mit dem Globus-bekrönten Turm der Punta della Dogana) auf die Riva degli Schiavoni. Alle vom Lido in den Canal Grande einfahrenden Schiffe passieren diese Stelle; so tat dies auch die Galeere des Kaisers Johannes Paläologus am Sonntag des 9. Februar 1438. ¤¤ Bildquelle: Zahn

17. dia/za 305.46. Venedig. Einfahrt zum Canal Grande von der Punta della Dogana aus: Dogenpalast, Piazzetta, Sansovino-Bau der Bibliothek, Palazzo della Zecca (Münze), die Kuppeln des Markus-Doms und der (im März 1997 eingerüstete) Campanile. ¤¤ Bildquelle: Zahn

18. dia/za 305.17. Venedig. Von der Piazzetta aus Blick über die SW-Ecke des Dogenpalastes, die SO-Ecke des Doms St. Markus (mit den Tetrarchen) auf die Domkuppeln.¤ Bildquelle: Zahn

19. dia/za 516.39. Venedig.. Palazzo Foscari (Ca' Foscari) am Canal Grande, mit der Mündung des Rio Ca' Foscari, der Fortsetzung des Rio Nuovo, der die kürzeste Kanal-Verbindung zwischen der Piazza Roma (Bahnhof und Auto-Garagen) und dem "unteren" (östlichen) S-Bogen des Canal Grande und damit der Piazza San Marco herstellt; man verzichtet dabei allerdings auf die Fahrt entlang des Canal Grande. Ca' Foscari ist für den Dogen Francesco Foscari (1373-1457) in den Jahren 1452-1470 erbaut worden. Der Doge konnte die Griechen im Jahr 1438 also nur im Vorgängerbau empfangen haben. Die etwa quadratische Schauwand zum Canal Grande ist mit vier Stockwerken ungewöhnlich hoch. In den achtteiligen Loggia-Fenstern und dem Großfenster des obersten Stockwerkes sind Anklänge an den Dogenpalast und die Ca' d'Oro festzustellen. Im Innern und gegen den Hof hin im 18. Jh. neu gestaltet, die Fassade im 19. Jh. restauriert. (Dellwing, Venedig 1974, S. 387f.) ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 213 Taf. 50

20. dia/za 516.40. Venedig.. Palazzo del Duca di Ferrara, seit 1621 Fondaco dei Turchi (Wohn- und Lagerhaus der türkischen Kaufleute). - Ende des 12./Anf. 13.Jh. von der Patrizierfamilie Pesaro (oder da Pesaro) als Stadtpalast erbaut (nach dem ältesten Schema des veneto-byzantinischen Palastbaus, das auf die röm.- antike "Portikusvilla mit Eckrisaliten" zurückzuführen ist). Von der Republik Venedig 1381 gekauft und als Zeichen ihrer Dankbarkeit dem Markgrafen von Ferrara, Nicolò d'Este, für seine Hilfe im "Chioggiakrieg" (1381) mit Genua geschenkt. Die Este liehen den Palast bei wichtigen Anlässen der Republik aus: so beim Besuch des byzantinischen Kaisers Johannes VIII. Paläologus im Jahre 1438, der dort wohnte. (Die Griechen zählten bei ihrer Ankunft im Palast zu ihrem Erstaunen 36 bereits gemachte Betten!). - 1618 wurde der Palast vom venezianischen Patrizier Antonio Priuli gekauft, 1621 machte die Republik daraus die Residenz der türkischen Kaufleute. Der letzte Untertan des Sultans wurde erst 1838 ausquartiert, viele Jahre nach dem Fall der Republik (1797). Die radikale Renovierung um 1860 hat die ursprüngliche Fassade historisierend im Stil des 18. Jhs. zu ihrem Nachteil verändert. Der Stich des 18. Jhs. (aus: Il Gran Teatro di Venezia. Venedig, Domenico Lovisa) zeigt sie noch in der alten Form, wenn auch durch die beiden Vorbauten und die Mauer vor der Loggia entstellt. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 206 Taf.41

21. dia/za 305.20. Venedig. Blick von der Piazzetta S. Marco auf Insel und Kirche S. Giorgio Maggiore. Hier im Benediktinerkloster wurden die meisten der 1438 angereisten Griechen beherbergt. Der heutige Bau ist 1566-1580 von Andrea Palladio entworfen und erbaut, die Fassade erst um 1600 vorgeblendet, die im Spät-Renaissance-Stil (um 1630) geschnitzte und getäfelte Bibliothek ist von Baldassare Longhena. ¤¤ Bildquelle: Zahn

22. dia/za 516.41. Venedig. Byzanz. Manuel Chrysoloras. Holzschnitt aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. - Basileae: Petrus Perna, 1577, p. 28. - Chrysoloras, geb. um 1350 in Konstantinopel, hatte während der ersten Florentiner Humanismus-Studien 1397-1400 dort eine Schule des Griechischen begründet. Dank Bessarion erhielt er den Lehrstuhl für Griechisch in Padua. Er lehrte auch in Venedig und Rom, unternahm zahlreiche Reisen, übersetzte Homers "Odyssee" und Platons "Staat" ins Lateinische und verfaßte die erste griech. Grammatik der Renaissance. Er starb am 15. April 1414 auf dem Konstanzer Konzil. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 81

23. dia/za 516.42. Venedig. Byzanz. Basilius Bessarion, Porträt. Öl auf Leinwand von Petro Berruguete (Mi. 15.Jh.-1504), um 1480 für das Studio von Federico da Montefeltro, Hzg. von Urbino. (Paris, Musée du Louvre). ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 293 Taf. 80

24. dia/za 516.43. Venedig. Der hl. Augustinus im Studierzimmer. Gemälde von Vittore Carpaccio (1455/56-1526) für die seit 1451 in Venedig von dalmatinischen Immigranten gegründete Laienbrüderschaft "Scuola di San Giorgio degli Schiavoni", um 1502. Der Heilige trägt die Züge Bessarions, der der Brüderschaft 1464 durch einen Ablass für das Fest zu Ehren der Heiligen Georg, Hieronymus und Tryphon unterstützt hat. Bemerkenswert ist die Einrichtung mit Bücherkasten in der Wand unter dem Schreibtisch, aufgeschlagenen Büchern, Bücherbord mit "gefächert" gelegten messingbeschlagenen Kodizes, von der Decke hängender Armillarsphäre. Im Raum hinter der linken Türe ein Tisch mit drehbarem Buchständer (Lektorium). ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 305

25. dia/za 516.44. Laskaris, Janos. Laskaris, Andreas Ioannis, gen. Janos (* Rhyndakos 1445, gest. Rom 1534), Gelehrter und Diplomat aus dem mit den Angeloi und Komnenen verwandten byzantin. Geschlecht der L., aus dem die 1204-61 herrschende Dynastie Kaiser Theodors I. (1204-22) stammte. Lebte nach dem Fall Konstantinopels in der Umgebung von Lorenzo I. de' Medici in Florenz, wo er Griechisch lehrte; war dann im Dienst Karls VIII., Ludwigs XII. und des Papstes Leo X. Er war maßgeblich am Auf- und Ausbau der Bibliotheken in Florenz, Paris und Rom beteiligt. Hrsg. wichtiger Erstausgaben griech. Autoren. (Meyers Großes Universallex. in 15 Bden., Bd.8. 1983 S. 362). - Holzschnittporträt von Tobias Stimmer in: Paolo Giovio, Elogia virorum literis illustrium, Basileae, Petrus Perna, 1577 p.40.¤¤ Bildquelle: I Greci in Occidente, S.XXVIII Taf.XII

26. dia/za 516.45. Bessarion-Epitaph, Rom. Marmor-Epitaph für Basilius Bessarion. Rom, SS. Apostoli, Südwand des 2. Klosters. - Fünf Teile: unter einem Bogengesims mit den Insignien (Kreuz, Krummstab und Bischofshut) 6-zeilige Inschrift in lat. Kapitalis, die besagt, daß er sich das Epitaph im Jahre 1466 selbst habe setzen lassen. Darunter, zwischen seinen Kardinalswappen, 5-zeilige Distichen in griech. Kapitalis. Die lat. Inschrift lautet: BESSARIO EPISCOPVS THVSCVLANVS / SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALIS / PATRIARCHA CONSTANTINOPOLITANVS / NOBILI GRAECIA ORTVS ORIVNDVSQVE / SIBI VIVENS POSVIT / ANNO SALVTIS MCCCCLXVI - Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 235

27. dia/za 516.46. Venedig. Bessarion. Vision des hl. Augustinus von G. Mansueti, um 1506. (Maastricht, Museum Bonnenfant, Coll. RBK, Inv.-Nr. 3409). Linke Bildhälfte. Augustinus trägt die Züge von Basilius Bessarion. Beachtenswert ist die dargestellte Arbeitsumgebung: Bücherschränke, Bücherablagen, drehbares Lesepult und ein Bibliotheksdiener. - Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 309

28. dia/za 516.47. Johannes Regiomontanus (Holzschnittporträt). Johannes Müller aus Königsberg (bei Bamberg), gen. Regiomontanus (1436-1476). Bedeutendster Astronom und Mathematiker des 15. Jhs. Folgte 1461 dem Kardinal Bessarion nach Italien, erlernte dort die griech. Sprache, sammelte naturwiss. Handschriften und entwickelte 1462-64 eine Dreieckslehre ("De triangulis omnimodis libri quinque", gedr. 1533). 1467-71 auf Einladung König Matthias' I. in Ofen (Buda) zur Bearbeitung astronom. Tafeln. Läßt sich danach in Nünberg nieder ("propter cursum mercatorum quasi centrum Europe"), beginnt in eigener Druckerei ein weitgespanntes Programm wiss. Werke zu veröffentlichen, als er 1475 von Papst Sixtus IV. nach Rom zur Kalenderreform berufen wird. Seine auf arab. Quellen beruhende Dreieckslehre begründet die moderne Trigonometrie. Seine 1474 als Blockbuch, bald darauf im Typendruck veröffentlichten Ephemeriden waren als Hilfsmittel zur Ortsbestimmung auf offener See eine der Voraussetzungen für das Gelingen der Entdeckungsfahrten der folgenden Jahrzehnte. Christoph Columbus benutzte sie auf seinen Seefahrten zur Längenbestimmung. 1504 retteten sie ihm auf der Insel Jamaika das Leben, als er den Eingeborenen eine Mondfinsternis auf die Stunde genau vorhersagen konnte. ¤¤ (Meyers Großes Universallexikon in 15 Bänden, Bd. 11. 1984, S. 491f.; - Zusammenfassend zuletzt: Franz Machilek in Pirckheimer-Jahrbuch 1989/90 (1990) S. 11-24. - Der Text zum Holzschnitt in der Schedel-Chronik lautet: Iohannes Königsperg ein Teutscher, nicht ein mynndrer dann Anaximander Milesius oder der Siracusanisch Archimedes, in beden, kriechischer vnnd lateinischer, zungen hoherfarn vnnd geübt, ein Zier vnd preys der Teutschen, ist diser zeyt von fürtreffenlichkeit wegen seiner kunst der Astronomey vnd andrer schriftlichen weißheit von Mathia dem Hungerischen könig vnd von den von Nürmberg besoldet vnd in Teutschem land, auch in Hungern und zu Rom im großem werde vnnd achtperkeit gehalten gewesen. Der dan auß seiner löblichen vnnd wunderperlichen synnschicklichkeit vnd erleuchten verstentnus einen schönen kalender vnd ettliche andere ding in der astronomey gemacht hat, mit einfüerung ettlicher newen tafel vnd mit rechtfertigunng der theoria Gerardi cremonensis. Zu letst ward er von babst Sixto auß Nürmberg gein Rom gefordert, ettliche ding zu der astronomey gehörende ze rechtfertigen. daselbst starb er vnd ließ kunstreich tafel hinder ime, die getruckt nochmals vor awgen sind. (Bl. CCLV). - Bildquelle: Schedel, Hartmann: Buch der Chroniken ... 1493, Bl. 252.

29. dia/za 516.48. Venedig. Bessarion. Basilius Bessarion und Guilleaume Fichet. Aus Fichet's "Rhetorica", Paris: Friburger, Gering und Crantz 1471. - Der Autor Fichet übergibt dem Kardinal sein (soeben in Paris gedrucktes) Werk Rhetorica. - Guilleaume Fichet, Kanzler der Pariser Universität und Vertrauter des Kardinals Bessarion, rief (wohl auf Bessarions Anregung) 1470 die drei deutschen Erstdrucker nach Paris, ließ sie eine seiner Schriften drucken, einige Klassiker und die "Epistulae et Orationes" Bessarions. (Abb. aus Biblioteca Nazionale Marciana membr. 53, 1r). - Zorzi, Marino: Il cardinale Bessarione e la sua biblioteca. In: I Luoghi della memoria scritta, 1994, S. 398. ¤¤ Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, Frontispiz

30. dia/za 516.49. Venedig. Bessarion. Staurotheka. Basilius Bessarion mit der Staurothek (griech. staurós = Kreuz und griech. thékë = Behältnis), einem Behälter in Tafelform für eine Kreuzreliquie, die er 1463 der Scuola Grande della Carità, deren Konfrater er war, geschenkt hatte. ¤¤ Bildquelle: I Luoghi della memoria scritta, 1994, S. 405

31. dia/za 516.50. Venedig. Byzanz. Demetrius Chalkondyles. Holzschnitt aus: P. Giovio: Elogia virorum literis illustrium. - Basileae: Petrus Perna, 1577, p. 37. - Chalkondyles (Athen 1424-1511 Mailand), griechischer Grammatiker, ab 1449 Lehrer für Griechisch in Italien, verfasste eine Sprachlehre ("Erotemata ..." gedr. 1494), besorgte die Erstausgaben Homers, Isokrates' und der "Suda". (Meyers Grosses Universallexikon in 15 Bden., 3.1981, S. 189). - Nach Bessarione e l'Umanesimo S. 91 (Text zur Abb.): Gelehrter und byzantinischer Diplomat, seit 1397 in Florenz als Lehrer für Griechisch. Unter seinen Schülern sind Leonardo Bruni, Poggio Bracciolini und Francesco Filelfo. Lehrt in Pavia und Mailand. Beherbergte Guarino Veronese in seinem Haus in Konstantinopel. Stirbt 1415 auf dem Konzil von Kostanz. -Bildquelle: Bessarione e l' Umanesimo, 1994, S. 91.

32. dia/za 517.01. Venedig. Biblioteca Nazionale Marciana. Basilius Magnus: Adversus Eunomium; De spiritu Sancto [lat. von Georgius Trapezuntius, mit Korrekturen von seiner Hand].BNM Ms.lat. Z 45, 1v-1r. - Aus der Bibliothek Bessarions.¤ Bildquelle: Umanesimo e Padri della Chiesa, 1997 S. 263

zurück / back